1. Dismenoreýa näme?
Dismenoreýa aýallaryň aýbaşy döwründe aşaky garynda ýa-da belde we onuň töwereginde duýýan agyrylaryny aňladýar, bu agyrylar bel-sakral sebitine hem ýaýrap biler. Agyr ýagdaýlarda, ol göwrelilik, gaýtarma, sowuk terleme, elleriň we aýaklaryň sowuklamagy we hatda huşundan gitmek ýaly alamatlar bilen utgaşyp, gündelik durmuşa we işe düýpli täsir edip biler. Häzirki wagtda dismenoreýa adatça iki görnüşe bölünýär: ilkinji we ikinji. Ilkinji dismenoreýa hiç hili görünýän reproduktiw organ anomaliýalary bolmazdan ýüze çykýar we köplenç funksional dismenoreýa diýlip atlandyrylýar. Ol durmuşa çykmadyk ýa-da heniz çaga dogurmadyk ýetginjek gyzlarda has köp duş gelýär. Bu görnüşli dismenoreýa adatça kadaly çaga dogurandan soň ýeňilleşip ýa-da ýitip gidip bolýar. Beýleki tarapdan, ikinji derejeli dismenoreýa esasan reproduktiw organlara täsir edýän organiki keseller sebäpli ýüze çykýar. Bu ginekologiki ýagdaý bolup, 33,19% ýygylyk derejesi habar berilýär.
2.alamatlar:
2.1. Ilkinji dismenoreýa ýetginjeklik döwründe has köp duş gelýär we adatça aýbaşy başlanandan 1-2 ýylyň dowamynda ýüze çykýar. Esasy alamat, adaty aýbaşy sikli bilen gabat gelýän aşaky garyn agyrysydyr. Ikinji dismenoreýanyň alamatlary ilkinji dismenoreýanyň alamatlaryna meňzeşdir, ýöne endometrioz sebäpli ýüze çykanda, ol köplenç barha ýaramazlaşýar.
2.2. Agyry, adatça, aýbaşydan soň, käte 12 sagat öň başlaýar, iň güýçli agyry aýbaşynyň ilkinji gününde ýüze çykýar. Bu agyry 2-3 gün dowam edip, soňra ýuwaş-ýuwaşdan peselip bilýär. Ol köplenç spazmodik diýlip atlandyrylýar we, adatça, garyn myşsalarynyň dartgynlylygy ýa-da gaýtalanýan agyry bilen utgaşmaýar.
2.3. Başga mümkin alamatlara göwrelilik, gaýtarma, içgeçme, baş aýlanma, ýadawlyk girýär, agyr ýagdaýlarda bolsa reňkiň solgunlygy we sowuk terleme ýüze çykyp biler.
2.4. Ginekologik barlaglar hiç hili adatdan daşary zatlary ýüze çykarmaýar.
2.5. Aýbaşy döwründe garnyň aşaky böleginde agyrynyň bolmagyna we ginekologik barlaglaryň negatiw netijelerine esaslanyp, kliniki diagnoz goýlup bilner.
Dismenoreýanyň agyrlygyna görä, ony üç derejä bölmek mümkin:
*Ýeňil: Aýbaşy döwründe ýa-da ondan öň we soň, garnyň aşaky böleginde ýeňil agyry we arka agyry bolýar. Şeýle-de bolsa, adam gündelik işleri umumy rahatsyzlyk duýmazdan hem ýerine ýetirip biler. Käwagt agyryny kesýän dermanlar gerek bolup biler.
*Ortaça: Aýbaşydan öň we soň, garnyň aşaky böleginde orta derejeli agyry, arka agyry, göwrelilik we gaýtarma, şeýle hem el-aýaklaryň sowuklamagy bolýar. Agryny aýyrmak üçin çäreleri görmek bu rahatsyzlygy wagtlaýynça ýeňilleşdirip biler.
*Agyr: Aýbaşydan öň we soň, garnyň aşaky böleginde güýçli agyry bolýar, bu bolsa sessiz oturmagy mümkin däl edýär. Bu işe, okuwa we gündelik durmuşa düýpli täsir edýär; şonuň üçin düşekde dynç almak zerur bolýar. Mundan başga-da, reňkiň solgunlygy, sowuk ter ýaly alamatlar ýüze çykyp biler. Agyryny aýyrmak çärelerine synanyşyklara garamazdan, olar düýpli ýeňilleşdirme bermeýär.
3. Fiziki terapiýa
Köp sanly kliniki barlaglar TENS-iň dismenoreýany bejermekde möhüm täsirini görkezdi:
Ilkinji dismenoreýa, esasan ýaş aýallara täsir edýän dowamly saglyk ýagdaýydyr. Ilkinji dismenoreýada agyryny azaltmagyň netijeli usuly hökmünde deri arkaly elektrik nerw stimulýasiýasy (TENS) teklip edildi. TENS iň az töwekgelçilikli we birnäçe garşy görkezmeleri bolan inwaziw däl, arzan, göterip bolýan usuldyr. Zerur bolanda, ony gündelik işlerde gündelik esasda özbaşdak ulanyp bolýar. Birnäçe gözleglerde ilkinji dismenoreýa hassalarynda agyryny azaltmakda, agyryny aýyrýan serişdeleriň ulanylyşyny azaltmakda we ýaşaýyş hilini gowulandyrmakda TENS-iň netijeliligi öwrenildi. Bu gözlegleriň usulyýet hilinde we terapewtiki tassyklamada käbir çäklendirmeler bar. Şeýle-de bolsa, öňki ähli gözleglerde duş gelen ilkinji dismenoreýada TENS-iň umumy oňyn täsirleri onuň mümkin bolan gymmatyny görkezdi. Bu syny öň çap edilen gözleglere esaslanyp, ilkinji dismenoreýa alamatlaryny bejermek üçin TENS parametrleri boýunça kliniki teklipleri hödürleýär.
Dismenoreýany elektroterapiýa önümleri bilen nädip bejermeli?
Ulanyşyň anyk usuly aşakdaky ýaly (TENS režimi):
①Tok güýjüniň dogry mukdaryny kesgitläň: TENS elektroterapiýa enjamynyň tog güýjüni nähili agyry duýýandygyňyza we size näme rahat duýýandygyňyza baglylykda sazlaň. Umuman, pes intensiwlikden başlaň we ýakymly duýgy duýýança ony kem-kemden artdyryň.
②Elektrodlaryň ýerleşdirilişi: TENS elektrod plastyrlaryny agyrýan ýere ýa-da onuň golaýyna goýuň. Dismenoreýa agyrysy üçin, olary garnyň aşaky böleginde agyrýan ýere goýup bilersiňiz. Elektrod plastyrlaryny deriňize berk ýapyşdyryň.
③Dogry režimi we ýygylygy saýlaň: TENS elektroterapiýa enjamlarynyň adatça saýlamak üçin dürli režimleri we ýygylyklary bolýar. Dismenoreýa barada aýdylanda, agyryny aýyrmak üçin iň amatly ýygylyk 100 Gts, siz üznüksiz ýa-da impulsly stimulýasiýany saýlap bilersiňiz. Diňe size rahat duýulýan režimi we ýygylygy saýlaň, şonda siz iň gowy agyryny aýyryp bilersiňiz.
④Wagt we ýygylyk: Size iň gowy täsir edýän zadyň görnüşine baglylykda, TENS elektroterapiýasynyň her bir seansy adatça 15-30 minut aralygynda dowam etmeli we ony günde 1-3 gezek ulanmak maslahat berilýär. Bedeniňiz jogap berende, gerek bolanda ulanmagyň ýygylygyny we dowamlylygyny kem-kemden sazlap bilersiňiz.
⑤Başga bejergiler bilen utgaşdyrmak: Dismenoreýadan has ýokary derejede dynç almak üçin, TENS terapiýasyny beýleki bejergiler bilen utgaşdyrsaňyz has netijeli bolup biler. Mysal üçin, ýylylyk kompreslerini ulanmaga, garyn boşlugyny ýeňil uzaltmaga ýa-da rahatlandyryjy maşklara ýa-da hatda massaž etmäge synanyşyň - bularyň hemmesi sazlaşykly işläp biler!
TENS režimini saýlaň, soňra elektrodlary öňdäki orta çyzygyň iki tarapynda, göbekden 3 dýuým aşakda, garnyň aşaky bölegine berkidiň.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 16-njy ýanwary
