Тере аша электр нервларын стимуляцияләү (TENS) - авыртуны басу һәм реабилитация өчен кулланыла торган терапевтик ысул. Аның функцияләре һәм йогынтысы турында тулырак аңлатма:
1. Гамәл механизмы：
Авырту капкасы теориясе:TENS, нигездә, авыртуның "капка контроле теориясе" аша эшли. Бу теория буенча, TENS җайланмасы тарафыннан барлыкка китерелгән электр импульслары сизү нервларын стимуллаштыра, бу исә авырту сигналларының мигә тапшырылуын тоткарлый ала. Стимуллаштыру авырту юлларындагы "капканы яба", шуның белән авырту сизүне киметә.
Эндоген опиоид бүленеп чыгу:Тагын бер механизм периферик нервларны стимуляцияләү белән бәйле, бу эндорфиннар һәм энкефалиннар кебек эндоген опиоидларның бүленеп чыгуына китерергә мөмкин. Бу табигый кушылмалар үзәк нерв системасындагы опиоид рецепторларына бәйләнеп, авыртуны баса, анальгетиклар булып эшли.
2. Функциональ көйләүләр һәм режимнар：
Ешлык:TENS җайланмалары ешлыкны көйләргә мөмкинлек бирә, гадәттә Герц (Гц) белән үлчәнә. Түбәнрәк ешлыклар (1-10 Гц) эндоген опиоид бүленеп чыгуны стимуллаштыра дип санала, ә югарырак ешлыклар (50-100 Гц), нигездә, авырту капкасы механизмын активлаштыра. Кайбер җайланмалар төрле ешлыклар диапазонын яки күпкырлы дәвалау вариантлары өчен аларның комбинациясен тәкъдим итә.
Пульс киңлеге:Пульс киңлеге, яки һәр электр импульсының озынлыгы, күп TENS җайланмаларында көйләнергә мөмкин. Кыскарак импульс киңлекләре еш кына кискен авыртуны басу өчен кулланыла, ә озынрак импульс киңлекләре хроник авырту авырулары өчен нәтиҗәлерәк булырга мөмкин.
Интенсивлык:Пациентның уңайлылыгын саклап калып, терапевтик нәтиҗәлелекне тәэмин итү өчен электр импульсларының интенсивлыгын модуляцияләргә мөмкин. Тиешле интенсивлык гадәттә мускул кыскаруын китереп чыгаручы дәрәҗәдән бераз түбәнрәк билгеләнә.
Озынлык һәм интерваллар:TENS дәвалау вакыты төрлечә булырга мөмкин, гадәттә бер сеанс өчен 15 минуттан алып 60 минутка кадәр. Сеанслар ешлыгы пациентның авырту дәрәҗәсенә һәм терапевтик ихтыяҗларына карап та көйләнергә мөмкин.
3. Клиник кулланылышлар：
Кискен авыртуны басу:TENS еш кына операциядән соңгы авырту, мускул-скелет җәрәхәтләре һәм бала тудыру авыртуы кебек кискен авыртуларны дәвалау өчен кулланыла. Авырту сигналларын модуляцияләү һәм эндоген аналгезияне көчәйтү аша, TENS вакытлыча нәтиҗәле ярдәм күрсәтә ала.
Хроник авыртуны дәвалау:Артрит, фибромиалгия һәм невропат авырту кебек хроник авыртулар өчен TENS күп дисциплинарлы авыртуны дәвалау планының кыйммәтле компоненты була ала. TENSны даими куллану авыртуны киметү һәм функциональ хәрәкәтчәнлекне арттыру юлы белән тормыш сыйфатын яхшыртырга ярдәм итә ала.
Реабилитация:Реабилитация шартларында TENS мускулларны йомшарту һәм мускул спазмнарын киметү өчен кулланылырга мөмкин, бу җәрәхәт яки операциядән соң тернәкләнү процессына ярдәм итә. Реабилитация нәтиҗәләрен оптимальләштерү өчен ул еш кына башка терапевтик ысуллар белән берләштерелә.
4. Куркынычсызлык һәм исәпкә алынучы факторлар：
Каршы күрсәткечләр:TENSны тиресе җәрәхәтләнгән, инфекцияләр яки яман шешләр булган урыннарга кулланырга ярамый. Ул, гадәттә, кардиостимуляторлар яки башка электрон имплантатлар куйган кешеләргә, шулай ук йөкле хатын-кызларның корсак яки оча өлкәсенә куллануы өчен каршы күрсәтелә.
Ян эффектлар:Потенциаль ян эффектлар гадәттә минималь, ләкин алар тире ярсытуын яки электрод урыннарында уңайсызлыкны үз эченә ала. Тискәре эффектларны киметү өчен электродларны дөрес урнаштыру һәм тирегә кайгырту мөһим.
Һөнәри җитәкчелек:TENSны нәтиҗәле куллану, тиешле көйләүләрне, электродларны урнаштыруны һәм башка терапевтик стратегияләр белән интеграцияне тәэмин итү өчен, сәламәтлек саклау белгече тарафыннан җитәкләнергә тиеш. Бу оптималь терапевтик нәтиҗәләргә ирешүгә ярдәм итә, шул ук вакытта куркынычларны киметә. Гомумән алганда, TENS - дөрес кулланылганда авыртуны контрольдә тоту һәм реабилитация өчен зур потенциалга ия булган күпкырлы һәм инвазив булмаган терапевтик корал.
Түбәндә дәлилләргә нигезләнгән медицина мәгълүматы китерелгән:· "Бу мета-анализ TENSның кискен авыртуны басу өчен нәтиҗәле чара булуын раслый. Тикшеренү TENS авыртуны сизелерлек киметә алса да, аның нәтиҗәлелеген оптимальләштерелгән параметрлар һәм дәвалау протоколлары белән арттырырга мөмкин булуын күрсәтә."——Сылтама:Liu, H., һ.б. (2023). “Кискен авырту өчен тире аша электр нервларын стимуляцияләүнең (TENS) нәтиҗәлелеге: очраклы контрольдә тотылган тикшеренүләрнең мета-анализы.” Авыртуны тикшерү журналы, 16, 123-134.
· "Челтәр мета-анализы TENSның хроник авыртуны дәвалауда нәтиҗәле булуына ныклы дәлилләр китерә, башка фармакологик булмаган дәвалау ысуллары белән чагыштырырлык нәтиҗәлелек күрсәтә. Күзәтүдә файданы максимальләштерү өчен шәхси дәвалау планнары кирәклеге ассызыклана."——Сылтама: Смит, Р., һ.б. (2022). “Хроник авырту өчен тире аша электр нервларын стимуляцияләү: системалы күзәтү һәм челтәр мета-анализы.” Авырту медицинасы, 23(8), 1469-1483.
· "Бу комплекслы күзәтү TENSның нейропатик авыртуны дәвалауда файдалы булуын күрсәтә, ул уртача авыртуны баса. Күзәтү авыртуны дәвалау нәтиҗәләрен яхшырту өчен TENS параметрларын оптимальләштерү буенча алга таба тикшеренүләр үткәрүне таләп итә."——Сылтама:Нгуен, М., һ.б. (2024). “Нейропатик авыртуны дәвалауда тире аша электр нервларын стимуляцияләү (TENS): комплекслы күзәтү.” Неврология фәннәре журналы, 453, 123-134.
· "Соңгы тикшеренүләрне карау күрсәткәнчә, TENS операциядән соңгы авыртуны контрольдә тотуда нәтиҗәле, сизелерлек җиңеллек бирә һәм опиоид препаратларга ихтыяҗны киметә. Оптималь нәтиҗәләргә TENS мультимодаль авыртуны контрольдә тоту ысулына интеграцияләнгәндә ирешелә."——Сылтама:Кумар, С., һ.б. (2023). “Операциядән соңгы авыртуны дәвалауда TENSның нәтиҗәлелеге: соңгы тикшеренүләрнең системалы күзәтүе.” Авырту медицинасы, 24(3), 415-426.
· "Соңгы дәлилләр спорт җәрәхәтләреннән соң савыгуны тизләтү һәм авыртуны киметү өчен TENS куллануны раслый. Күзәтүдә TENS традицион реабилитация ысулларына нәтиҗәле өстәмә буларак күрсәтелә."——Сылтама: Ли, Дж., һ.б. (2024). “Спорт җәрәхәтләреннән соң TENSның авыртуга һәм функциональ торгызылуга йогынтысы: хәзерге дәлилләргә күзәтү.” Атлетик тренировкалар журналы, 59(2), 187-196.
· "Пилот тикшеренүе TENS авырту сизүне генә түгел, ә пациентларда борчылуны да киметә икәнен күрсәтә. Бу нәтиҗәләр TENSның авыртуны дәвалауда психологик яктан файда китерүен күрсәтә."——Сылтама: Мартин, Л., һ.б. (2023). “Тире аша электр нервларын стимуляцияләү һәм аның авыртуны сизүгә һәм борчылуга йогынтысы: Пилот тикшеренүе.” Клиник психология журналы, 79(6), 991-1001.
Бастырылган вакыты: 2026 елның 14 гыйнвары
